Vierhuizen en de cultuur door de eeuwen heen

De Kerk

De kerk in Vierhuizen stamt uit de 12e eeuw en is oorspronkelijk gebouwd uit tufsteen. Tufsteen ontstaat in dikke vulkanische aslagen: Door natuurlijke processen, druk en vocht in de aslaag hechten de losse asdeeltjes aan elkaar en het geheel verhard tot een poreus gesteente.

afbeelding: tufsteenTufsteen

In de Middeleeuwen werd tufsteen uit het Zevengebergte en de Eifel aangevoerd en verhandeld voor de bouw van kerken en forten. Tuf is erg goed bestand tegen verwering, omdat het weinig bestanddelen bevat die oplossen in regenwater. Veel kerken verkeren daarom nog in dezelfde staat als toen ze net gebouwd waren. Vanaf de 13e eeuw werd tufsteen steeds vaker vervangen door steensoorten uit onze plaatselijke omgeving, zoals de de baksteen.

De kerk was eeuwenlang het middelpunt en ontmoetingspunt van Kerspel (kerkgemeente) Vierhuizen. Kerspel Vierhuizen strekt zich uit van de Westpolder tot Zoutkamp. In de 15e eeuw is er een gotisch koor aangebouwd en in 1644 kreeg de kerk haar huidige vorm. In 1839 werd de losstaande toren afgebroken en vervangen door de huidige toren met vergulde windvaan. In 2007 is de kerk geheel gerestaureerd. Voor meer informatie, ga naar kerkvierhuizen.nl

afbeelding: kerk en pastorie vierhuizenKerk en de oude pastorie in Vierhuizen

Naast de kerk staat de pastorie, welke vermoedelijk ongeveer even oud is als de kerk zelf. De pastorie is in 1644 herbouwd. Dit bouwwerk is in 1882 gerestaureerd. In 1926 is het afgebroken om plaats te maken voor het huidige gebouw. Thans doet het pand dienst als Bed and Breakfast D'Olle pastorie.

afbeelding: kerk vierhuizenKerk Vierhuizen anno 2015

De kerk verzorgde eveneens het onderwijs. Naast de kerk stond ook een school waar kinderen uit het dorp en omgeving onderricht genoten. Deze school is afgebroken en vervangen. Tegenwoordig doet dit gebouw dienst als dorpshuis en ontmoetingscentrum voor activiteiten en evenementen.

De Molen

De molen "De Onderneming", een achtkantige stellingmolen, is een korenmolen uit 1858. Bijna honderd jaar later, in 1952, was de molen rijp voor de sloop en werd er een sloopvergunning aangevraagd. Van sloop is het nooit gekomen: In 1956 heeft ir. Ubbo Mansholt, samen met aannemer Knol, de molen gered van de ondergang. Zij richtten een stichting op om de molen voor de toekomst te behouden. Sinds 1971 deed de molen dienst als lesmolen om aankomende molenaars op te leiden. In 2007 is de molen overgenomen door Stichting Het Groninger Landschap.

afbeelding: korenmolen in vierhuizenDwarsdoorsnede van Korenmolen De Onderneming in Vierhuizen

Vierhuizen is door de eeuwen heen altijd een dorp gebleven. Bestaande gebouwen en woningen werden steeds weer gerestaureerd, gerenoveerd of herbouwd, en hier en daar is ook wat nieuwbouw verrezen. Waar andere dorpen uitbreidden bleef het dorp Vierhuizen klein. Dit is te verklaren omdat Vierhuizen van oudsher een uitgestrekt agrarisch gebied is, een kerkgemeente (Kerspel) met een kleine dorpskern waar de kerk en de boeren het voor het zeggen hadden. De boeren waren, economische gezien, erg belangrijk. De dorpsbewoners verdienden hun brood voornamelijk in de agrarische sector, maar ook in de visserij.

afbeelding: kerspel vierhuizenKerspel Vierhuizen

In dit uitgestrekte gebied waren landerijen veelal eigendom van de kerk. Deze landerijen werden verpacht aan boeren en benut voor landbouw en veeteelt. Later werden stukken land verkocht. De opbrengsten werden door de kerkgemeente besteed aan uitéénlopende doelen waaronder infrastructuur en onderhoud aan dijken, restauratiewerk en onderwijs.

De eeuwenoude cultuur zit nog altijd in de fles

Van oudsher staat Vierhuizen bekend om de tolerantie. Geestelijken, boeren, vissers en gewone arbeiders konden het altijd goed met elkaar vinden. Vierhuizen is een hechte gemeenschap van hard werkende mensen en vrijwilligers, de Vierhuisters onderhouden hun dorp grotendeels zelf. Gezamelijk zorgen zij ervoor dat Vierhuizen een pareltje in het noorden blijft.

Inhoud

Inleiding

14000 tot 1500 vc

Vierhuizen van 500 vc tot heden

Vierhuizen, het dorp en de cultuur door de eeuwen heen


Bronnen:

VU - FALW, Vrije Universiteit Amsterdam

Bibliotheek Rijks Universiteit Groningen

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en wetenschap

Waddenacademie

Dorpswierde Ewer, Rijksmonumenten.nl

Bosch & Slabbers, Landschaps Ontwikkelings Plan Noord Groningen. Den Haag, 2005

Kaarten:
Vos, P. & S. de Vries 2013: 2e generatie palaeogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). Deltares, Utrecht.

Literatuur:
Beknopte Aardrijks- en Geschiedkundige beschrijving der Provincie Groningen. Door: H. Kremer, in leven schoolonderwijzer te Finsterwold (tweede druk). Uitgegever: J Oomkes, te Groningen. Jaar: 1839.

Literatuur:
DE LATE PREHISTORIE EN PROTOHISTORIE VAN HOLOCEEN NOORD-NEDERLAND, versie 2.0 .
Nationale onderzoeksagenda archeologie, hoofdstuk 12.
Door:
Jos Bazelmans (RCE)
Henny Groenendijk (Provincie Groningen en RUG/GIA)
Gilles de Langen (Provincie Fryslan)
Johan Nicolay (RUG/GIA)
AnnetNieuwhof (RUG/GIA)

Bronnen en foto´s Vierhuizen:

Lokale bewoners en Vereniging Dorpsbelangen Vierhuizen.